Ignacy Felicjan Tłoczek

Ignacy Felicjan Tłoczek (1902-1982) - 6 sierpnia 1902 r. w wielkopolskim miasteczku Pyzdrach urodził się Ignacy Felicjan Tłoczek. Tam spędził dzieciństwo i wczesną młodość, ojciec był młynarzem, matka prowadziła zakład świadczący usługi malarskie i plastyczne. To po matce syn odziedziczył zdolności artystyczne.

W latach 1924-1931 I. Tłoczek studiował architekturę na Politechnice Warszawskiej. Za sprawą swych mistrzów, profesorów Oskara Sosnowskiego i Stanisława Noakowskiego, wyniósł ze studiów doskonałą znajomość architektonicznego rzemiosła i urbanistyki oraz ogromny szacunek do narodowego dziedzictwa kulturowego. Ten szacunek szedł w parze z troską o ratowanie zabytkowych obiektów architektonicznych, a także o zachowanie dawnych założeń urbanistycznych polskich miast i miasteczek, z dostosowaniem ich do nowoczesnych potrzeb i wymagań.

W 1931 r. Ignacy Tłoczek objął posadę kierownika Wydziału Technicznego w Zarządzie Miejskim w Toruniu, co pozwoliło mu rozwinąć niepospolity talent architektoniczny. Na rezultaty nie trzeba było długo czekać. W 1938 r. Związek Miast Polskich powierzył mu sporządzenie planu zabudowy Miasta Białegostoku i od tego czasu rozpoczęło się zainteresowanie I. Tłoczka północno-wschodnią Polską. Sporządzone wówczas plany rozbudowy Białegostoku wytrzymały próbę czasu i zostały wykorzystane po wojnie. Architekt brał udział w walkach 1939 r., zaś w czasie okupacji prowadził tajne nauczanie oraz inwentaryzację zabytkowych budowli, gromadząc z narażeniem życia obszerną dokumentację, sporządzając rysunki i plany. Dokumentacja ta stała się bezcennym źródłem oraz podstawą powojennej odbudowy wielu, częściowo zniszczonych, zabytkowych budowli w Polsce. W 1945 r. prezes Głównego Urzędu Planowania Przestrzennego powołał Ignacego F. Tłoczka na stanowisko dyrektora Biura Planów Regionalnych.

Szeroką wiedzę oraz doświadczenie wykorzystał najpełniej Ignacy Felicjan Tłoczek w pracy dydaktycznej i naukowo-badawczej, której poświęcił się całkowicie od 1948 r. na Wydziale Architektury i Planowania Wsi Politechniki Warszawskiej. Te zajęcia łączył ze stanowiskiem dyrektora Zarządu Muzeów i Ochrony Zabytków przy Ministerstwie Kultury i Sztuki. Wspólnie ze studentami rozpoczął wówczas I. Tłoczek inwentaryzację zabytkowej architektury wiejskiej. Nie bez znaczenia był również fakt, że silnie oddziaływał na społeczności wsi i małych miasteczek. Mieszkając od urodzenia na wsi – wspominał po latach dyr. Kazimierz Uszyński – dzięki Profesorowi pierwszy raz w życiu ujrzałem piękno architektury wiejskiej i piękno wielkiego uczonego, w cudownych rozmowach z ludźmi wsi.

W 1950 r. Ignacy Felicjan Tłoczek uzyskał doktorat na podstawie rozprawy naukowej Związki osadnicze miasteczek wielkopolskich z rolnictwem. W 1961 r. na Politechnice Warszawskiej dostał tytuł profesora. Od 1961 r. związał się ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, gdzie objął Katedrę Budownictwa Wiejskiego na Wydziale Ekonomiczno-Rolniczym. Zmiana ta pozwoliła mu zainicjować kompleksowe badania nad budownictwem wiejskim, jego historią, ochroną zabytków budownictwa wiejskiego w Polsce oraz planowanie nowego budownictwa wiejskiego, czerpiącego z tradycji oraz najlepszych nowoczesnych rozwiązań. Przez wiele lat profesor kierował Komisją Budownictwa przy Komitecie Techniki Rolniczej Polskiej Akademii Nauk, podnosząc budownictwo wiejskie do rangi dyscypliny naukowej. Myśląc o przyszłości nie zapominał również o zabytkach. Skansen Mazowiecko-Podlaski w Ciechanowcu, którego był współtwórcą i wieloletnim konsultantem naukowym, stanowiący integralną część Muzeum Rolnictwa im. ks. K. Kluka, jest najlepszym tego przykładem. Profesor wiedząc, że kończy się realizacja skansenowskich zespołów w Ciechanowcu – wspominał dyr. K. Uszyński – miał nadzieję, że włączy się do realizacji jeszcze jednego wielkiego zadania, jakim będzie budowa Białostockiego Muzeum Wsi. Mówił, że nie wolno dopuścić do tego, aby z resztek bogactwa ludowej architektury Białostocczyzny nie uratować elementów przynajmniej najważniejszych. Niestety, nie dane mu było doczekać tej chwili, zmarł w Warszawie 7 października 1982 r.

W bogatej spuściźnie naukowej prof. Ignacego Felicjana Tłoczka znajduje się blisko 70 pozycji. Do najbardziej znanych należą: Miasteczka rolnicze w Wielkopolsce (1955), Chałupy polskie (1958), Formy architektury ludowej środkowego Podlasia (1961), Kształtowanie zieleni w krajobrazie wiejskim (1966), Budownictwo leśne (1970), Polskie budownictwo drewniane (1980), oraz wydane pośmiertnie: Polskie snycerstwo (1984), Dom mieszkalny na wsi polskiej (1985). Dorobek ten, będący sumą doświadczeń wielu pokoleń mieszkańców danego regionu, demaskował błędy nowoczesnego budownictwa, nie biorącego pod uwagę realnych potrzeb mieszkańców, całkowicie zrywającego z przeszłością, nie uwzględniającego uwarunkowań kulturowych, lokalnych wymogów klimatycznych oraz potrzeb środowiska przyrodniczego. Uczył prof. I. Tłoczek szacunku dla mądrości ludowej oraz zanikających już reliktów budownictwa ludowego, świadectw naszej kultury, jej niepowtarzalnego piękna i bogactwa.

W 1988 r. odsłonięta została w siedzibie Muzeum Rolnictwa, w pałacu, tablica pamiątkowa poświęcona prof. Ignacemu Felicjanowi Tłoczkowi.

W 100. rocznicę jego urodzin (2002 r.) zorganizowano sesję popularno-naukową, poświęconą życiu i dorobkowi naukowemu Pana Profesora.