Irena Stasiewicz-Jasiukowa

Irena Stasiewicz-Jasiukowa - (ur. 11.02. 1931 roku w Lidzie (obecnie Białoruś), zm. 21.03.2011 roku w Warszawie) - historyk nauki i kultury, profesor w Instytucie Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk, wykładowca na Uniwersytecie Warszawskim, w Instytucie Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych, redaktor naczelna „Kwartalnika Historii Nauki i Techniki” (w l. 1975-1987), wieloletnia przewodnicząca Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN, znawczyni i miłośniczka Kresów, kolekcjonerka pisanek, twórczyni Muzeum Pisanki w Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu.

Jej ojciec Witold był lekarzem powiatowym w Lidzie, a matka Maria (z domu również Stasiewicz) nauczycielką botaniki. Oboje rodzice ukończyli studia na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. Rodzina Stasiewiczów w obawie przed aresztowaniem przez NKWD oraz wywiezieniem na Syberię opuściła Lidę w marcu 1945 roku pierwszym z możliwych transportów repatriantów na ziemie polskie i osiedliła się w Białymstoku. Irena Stasiewicz-Jasiukowa studia ukończyła na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego w 1954 roku i od tej pory na stałe związała się z Warszawą. W Białymstoku pozostali jej rodzice oraz brat (gastroenterolog, prof. dr hab. n. med. Jan Stasiewicz). Jeszcze przed ukończeniem studiów, w maju 1954 roku, została zatrudniona przez prof. Bogdana Suchodolskiego w Zakładzie Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk. Po uzyskaniu magisterium, we wrześniu 1954 roku otrzymała stanowisko asystenta, a następnie starszego asystenta (1957-1959).

Tytuł doktora nauk humanistycznych uzyskała w 1959 roku na podstawie rozprawy pt. Problem nauki i jej funkcji w „Monitorze” i innych czasopismach polskich lat 1765-1797. Promotorem pracy, obronionej na Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Warszawskiego, był prof. Zdzisław Libera, a recenzentami – profesorowie Aleksander Birkenmajer, Jan Nowak-Dłużewski oraz Kazimierz Opałek. Po doktoracie Irena Stasiewicz-Jasiukowa nadal pracowała w Zakładzie Historii Nauki i Techniki PAN na stanowisku adiunkta (1959-1968). W 1967 roku uzyskała tytuł doktora habilitowanego z zakresu nauk humanistycznych na podstawie pracy pt. Poglądy na naukę w Polsce okresu Oświecenia. W grudniu 1968 roku otrzymała stopień docenta, stając się samodzielnym pracownikiem naukowym. Tytuł profesora przyznano jej w styczniu 1983 roku, zaś we wrześniu 1992 roku została powołana na stanowisko profesora zwyczajnego w Instytucie Historii Nauki, Oświaty i Techniki PAN. W latach 1975-1987 była redaktorem naczelnym „Kwartalnika Historii Nauki i Techniki”. Była też członkiem wielu stowarzyszeń (m.in. wieloletnią przewodniczącą Sekcji Historii Nauki Komitetu Narodowego ds. Współpracy z Międzynarodową Unią Historii i Filozofii Nauki (IUHPS), członkiem Komitetu Narodowego ds. Międzynarodowej Rady Unii Naukowych ICSU przy Prezydium PAN, członkiem honorowym Societatis Historiae Scientiarum nec non Rerum Technicarum Indagandae apud Academiam Scientiarum Bohemoslovacam, członkiem honorowym Towarzystwa Historii i Teorii Nauki Bułgarii, członkiem Polskiego Towarzystwa Badań nad Wiekiem Osiemnastym i innych, redakcji czasopism naukowych (np. „Wieku Oświecenia”), uczestniczyła w pracach Rady Naukowej Archiwum PAN. W latach 1970-2001 pełniła nieprzerwanie funkcję kierownika Zakładu Historii Nauk Społecznych w IHN PAN. Od 1977 aż do 2007 roku prowadziła systematycznie wykłady w Instytucie Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej na Uniwersytecie Warszawskim (obecnie Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych) z historii nauk społecznych. Od 1975 roku była wiceprzewodniczącą, a od 1990 do 2007 roku przewodniczącą Komitetu Historii Nauki i Techniki PAN.

W 1975 roku odznaczona została Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 1985 roku otrzymała Medal Komisji Edukacji Narodowej.

Zainteresowania naukowe Ireny Stasiewicz-Jasiukowej koncentrowały się wokół historii nauki i kultury czasów nowożytnych ze szczególnym uwzględnieniem wieku oświecenia. Jej dorobek obejmuje 8 indywidualnych książek, 16 pod redakcją naukową oraz sto kilkadziesiąt artykułów, recenzji i innych drobniejszych tekstów publikowanych przede wszystkim po polsku, ale także w językach obcych: po angielsku, niemiecku, francusku, czesku, hiszpańsku oraz rosyjsku.

Oprócz badań naukowych, organizacji życia naukowego, działalności popularyzującej dzieje nauki, dydaktyki uniwersyteckiej profesor Irena Stasiewicz-Jasiukowa zajmowała się historią Kresów, pisała o kresowych postaciach (np. Ksiądz Stanisław Rojek Sch.P. Biografia niezwyczajna niezłomnego kapłana kresowego w latach 1939-1996; Lidzianka. O Marii Stasiewiczowej – mojej Mamie – wspomnienia) i kresowych zwyczajach (np. Boże Narodzenie na Kresach w dwudziestoleciu międzywojennym), tamtejszej przyrodzie, krajobrazach, utrzymywała kontakty z Polonią na Białorusi, współpracowała z Towarzystwem Kultury Polskiej Ziemi Lidzkiej.

Pasją profesor Stasiewicz – Jasiukowej i jej męża mgr. inż. Jerzego Jasiuka, wieloletniego dyrektora Muzeum Techniki w Warszawie, były pisanki gromadzone systematycznie od 1968 roku. Stworzona kolekcja – pisanki wykonane różnymi technikami, pochodzące z całego świata, prezentowana była na licznych wystawach w Polsce, w tym dwukrotnie w ciechanowieckim muzeum, (w 1994 i 2000 roku). Atmosfera towarzysząca wystawom pisanek w Ciechanowcu stała się podstawą do otwarcia 3 kwietnia 2004 roku stałej ekspozycji pod nazwą Muzeum Pisanki. Licząca wówczas niewiele ponad 1000 pisanek ofiarowanych w darze Muzeum Rolnictwa kolekcja rozrosła się i dzisiaj na wystawie oglądać można prawie 2500 pisanek.

Prof. Irena Stasiewicz – Jasiukowa w 2003 roku opublikowała monografię na temat pisanek Pisanki sercu miłe. O ich twórcach, tajemnicach barwienia i o technikach zdobnictwa oraz serię 8 tematycznych książeczek promujących ciechanowieckie zbiory, z których ostatnia pt. Cymelia, czyli pisanki szczególnie cenne w zbiorach Muzeum Pisanki w Ciechanowcu ukazała się w 2011 roku.