PRZYSZŁOŚĆ PRZESZŁOŚCI – DZIEDZICTWO W ZAGROŻENIU - fotorelacja z ogólnpolskiej konferencji

W dniach 25–26 września 2026 roku Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu stało się ogólnopolską stolicą refleksji nad ochroną, zachowaniem i przyszłością dziedzictwa kulturowego. Dwudniowa ogólnopolska konferencja, zorganizowana w ramach tegorocznych Europejskich Dni Dziedzictwa, zgromadziła wybitnych naukowców, muzealników, konserwatorów zabytków, przedstawicieli administracji rządowej i samorządowej oraz praktyków zajmujących się na co dzień ochroną polskiego dziedzictwa.

Wydarzenie było owocem unikalnego partnerstwa Województwa Podlaskiego, Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, Podlaskiego Muzeum Kultury Ludowej w Wasilkowie, Muzeum – Skansenu Kurpiowskiego im. Adama Chętnika w Nowogrodzie oraz Instytutu Kronenberga – Fundacji Przyszłości Obszarów Chronionych.

Całość obrad była na bieżąco transmitowana na żywo za pośrednictwem kanału YouTube muzeum, umożliwiając szerokiej publiczności udział w tej wyjątkowej debacie. Ponadto w drugim dniu wydarzenia (26 września) na antenie Polskiego Radia – Radia dla Ciebie nadawana była na żywo audycja „Twoje Mazowsze”, w której redaktor Piotr Szymon Łoś rozmawiał o problematyce konferencyjnej z zaproszonymi ekspertami, a następnie z pracownikami naszego muzeum.

Uroczystego otwarcia konferencji dokonała Dyrektor Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu – Dorota Łapiak oraz Prezes Instytutu Kronenberga – Adam Walicki. W gronie oficjalnych gości głos zabrali Członek Zarządu Województwa Podlaskiego Jacek Piorunek, Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków dr Adam Musiuk,  Kierownik Oddziału Terenowego NID w Białymstoku Iwona Górska, a także Jerzy Leszczyński - członek Rady ciechanowieckiego muzeum.

Podczas Sesji I. "Dziedzictwo kultury kapitałem regionu i kraju", prof. dr hab. Bogusław Szmygin (Politechnika Lubelska, PKN ICOMOS) w wykładzie „Ochrona dziedzictwa kultury – uwarunkowania i zadania” przybliżył aksjologiczne podstawy ochrony zabytków, nieuniknione konflikty wartości oraz wyzwania stojące przed współczesnym systemem ochrony. Następnie dr hab. Hanna Schreiber, prof. UW (Uniwersytet Warszawski, Katedra UNESCO) wygłosiła referat „Niematerialne dziedzictwo kulturowe jako element odporności państwa. W kierunku nowego modelu zarządzania dziedzictwem w Polsce”, akcentując kluczową rolę żywych tradycji, współzarządzania oraz zagrożeń płynących ze strony sztucznej inteligencji. Panel I (pod moderacją Adama Walickiego) zgromadził ekspertów: Elżbietę Osińską-Kassę (NIKiDW), Iwonę Górską (NID), prof. dr. hab. arch. Piotra Molskiego, Jacka Piorunka oraz dr. Adama Musiuka, dyskutując o systemowych uwarunkowaniach ochrony spuścizny kulturowej.

W Sesji II. "Autentyzm jako kryterium wzorowej ekspozycji muzealnej" dr hab. Dorota Folga-Januszewska, prof. ASP/UW zaprezentowała niezwykle inspirujący wykład „Współczesne dylematy autentyzmu: od materii oryginału do glitchingu”, analizując ewolucję pojęcia autentyczności w erze cyfrowej transformacji, zaś prof. dr hab. Jan Święch (Uniwersytet Jagielloński) w wystąpieniu „O niezwykłości i niezbędności rzeczy w muzealnym teatrze nieruchomym” skupił się na fenomenie aury eksponatu, antropomorfizacji przedmiotów oraz ich głębokim znaczeniu emocjonalnym. Panel II (pod moderacją Anny Malwiny Szynkiewicz) z udziałem dyrektorów i ekspertów – Ewy Sznejder, Jacka Chętnika, Zbigniewa Kuzy, dr. Marcina Zwolskiego oraz dr. Waldemara Wilczewskiego – przyniósł głęboką refleksję nad praktycznym wymiarem muzealnych narracji.

Sesję III. "Architektura drewniana – pozyskiwanie, konserwacja i udostępnianie" rozpoczął wykład dra inż. arch. Marcina Górskiego (Politechnika Warszawska) „Zmierzyć, zrozumieć, uratować: proces inwentaryzacji jako klucz do ochrony zdobnictwa architektury Świdermajer”, w którym omówił proces inwentaryzacji. Natomiast dr inż. arch. Włodzimierz Witkowski (Politechnika Łódzka / NID) przedstawił wykład „O czym opowiada budynek? Inwentaryzacja i badania obiektu drewnianego jako źródło wiedzy przed translokacją lub remontem konserwatorskim”. Panel III (pod moderacją Katarzyny Ancipiuk) skupił grono wybitnych specjalistów: Agatę Michałowską, dr Annę Czerwińską-Walczak, Filipa Gawlińskiego, Mirosława Grzyba oraz prof. dr. hab. inż. arch. Jerzego Uścinowicza, pochylając się nad losem unikalnego budownictwa z drewna.

Pierwszy dzień konferencji zwieńczyło zwiedzanie unikalnych ekspozycji Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu oraz uroczysta wieczorna Gala VIII edycji Nagrody Kronenberga „OMNE TRINUM PERFECTUM”.

Sobotnie obrady otworzyła Sesja IV, poświęcona wyzwaniom zarządczym i technologicznym w skansenach i placówkach kulturalnych.

Prof. dr hab. Robert Kotowski (Dyrektor Muzeum Narodowego w Kielcach, PKN ICOM) przedstawił referat „Zarządzanie procesowe w muzeum i nowe technologie w doskonaleniu procesów zarządczych”. Dr Bartosz Skaldawski (Narodowy Instytut Muzeów) omówił zagadnienia związane z hasłem „Zarządzanie muzeum – wyzwania i cele”. Panel IV (pod moderacją dyrektor Doroty Łapiak) zgromadził liderów życia muzealnego i samorządowego: Paulinę Bronowicz-Chojak, Karolinę Perkowską, Annę Malwinę Szynkiewicz, dra Jerzego Brzozowskiego oraz dra Michała Niezabitowskiego, którzy podsumowali wyzwania stojące przed współczesnymi placówkami na wolnym powietrzu.

Tak merytorycznie bogate przedsięwzięcie nie mogłoby dojść do skutku bez pasji, zaangażowania i wytężonej pracy wielu wspaniałych ludzi. Składamy najgłębsze wyrazy wdzięczności współorganizatorom, partnerom, wybitnym ekspertom, profesorom, prelegentom, przedstawicielom świata nauki, ministerstw, samorządów, służb konserwatorskich, dyrektorom muzeów i skansenów. 

Dziękujemy także Starostwu Powiatowemu w Wysokiem Mazowieckiem oraz Bankowi Spółdzielczemu w Ciechanowcu za wsparcie finansowe w organizacji wydarzenia.

Dziedzictwo przeszłości nie jest nam dane raz na zawsze – jest kruchym depozytem, za który wszyscy ponosimy wspólną odpowiedzialność. Spotkanie w Ciechanowcu udowodniło, że poprzez dialog, mądre zarządzanie, poszanowanie autentyzmu i otwartość na nowoczesne narzędzia potrafimy nie tylko chronić naszą tożsamość, ale i budować bezpieczną przyszłość dla kolejnych pokoleń.

fot. Artur Warchala