Sukces konserwatorski w Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu. Historyczny silnik Piekarskiego znów w ruchu

Od 1 lutego 2026 r. Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu realizuje zadanie pod nazwą  „Konserwacja stacjonarnego silnika gazowego Piekarski” 
w ramach programu rządowego „Wspieranie działań muzealnych” ze środków finansowych Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury. Na realizację zadania ze strony MKiDN muzeum otrzymało 189 000 zł, tj. 67,48% całości projektu. Realizacja tego zadania byłaby niemożliwa, gdyby nie wsparcie Województwa Podlaskiego w postaci wkładu własnego w wysokości 89 600 zł (31,99%).

Silnik trafił do ciechanowieckiego muzeum jako dar we wrześniu 2024 r. Z jego wcześniejszej historii wiadomo, że od 1946 r. do początku lat 50. pracował w młynie zbożowym w Starych Hołowczycach. Następnie stał nieużytkowany. Niestety do muzeum trafił w nie najlepszej kondycji – popękany cylinder i blok silnika, braki niektórych kluczowych podzespołów, np. odrywkowego aparatu zapłonu, układu chłodzenia czy mechanicznej świecy, a także całej instalacji gazowej systemu Imberta. Pracownicy muzeum podjęli jednak starania przywrócenia go „do życia”. I ta sztuka dzięki wspomnianemu dofinansowaniu w pełni się udała. W okresie od kwietnia do września 2026 roku obiekt poddano gruntownej konserwacji, przywracając mu pełną sprawność techniczną. Dziś nie jest już tylko statycznym eksponatem, ale żywym świadkiem przedwojennego, polskiego rzemiosła przemysłowego. Jedynym 
w Polsce w pełni sprawnym stacjonarnym silnikiem gazowym.

Silnik został wyprodukowany w II połowie lat 20. XX wieku w Zakładach Mechanicznych Sykstus Piekarski w Warszawie. O działalności tej firmy i jej założycielu jest bardzo mało informacji. Pierwsze wzmianki o tym przedsiębiorstwie, które mieściło się na warszawskim Mokotowie przy ul. Sandomierskiej 15 pojawiły się w 222. numerze „Kurjera Warszawskiego” z 12 sierpnia 1923 roku. Zamieszczona w gazecie reklama informowała: „Motory Diesel na gaz ssany, remonty, dorabianie wszelkich części oraz kompletne gazownie na wszelkie rodzaje paliwa wykonywują Zakłady mechaniczne Sykstus Piekarski, Sandomierska 15, Telefon 401-08”.

Choć przedsiębiorstwo zaliczano formalnie do sektora rzemieślniczego, produkowało ono przede wszystkim silniki na gaz ssany własnej konstrukcji o mocy 35–45 KM. 
W asortymencie były także zasilające je gazogeneratory na różny opał, kompresory, pompy oraz zbiorniki. Firma oferowała również remonty i modyfikacje silników innych producentów. O skali działalności manufaktury świadczy fakt, że w okresie swojego istnienia wypuściła na rynek ponad 1000 silników – potwierdza to zachowany do dziś muzealny egzemplarz o numerze fabrycznym 1018. Na początku sierpnia 1944 roku zakład poważnie ucierpiał w wyniku bombardowań podczas Powstania Warszawskiego. Ostatnie ślady działalności przedsiębiorstwa pochodzą z 1948 roku. Do dziś zachowały się tylko 3 lub 4 silniki tego wytwórcy. Spośród nich opisywany tutaj silnik Piekarskiego o mocy 35 KM jest jedynym ocalałym. Pozostałe, zachowane egzemplarze o mocy 45 KM są innymi modelami i pochodzą z lat 30. XX wieku. 

Dzięki skrupulatnym pracom inżynieryjno-konserwatorskim udało się powstrzymać destrukcyjne procesy korozyjne w strukturze porowatego żeliwa silnika, dokonać precyzyjnej rekonstrukcji kluczowych podzespołów mechanicznych oraz odtworzyć niezachowane systemy peryferyjne. 

W oparciu o analizę historyczno-porównawczą i archiwalną dokumentację techniczną:

·         Odtworzono w pełni funkcjonalny układ chłodzenia wodnego silnika, zapewniający prawidłową termodynamikę pracy bloku i głowicy.

·         Odtworzono kompletną, zintegrowaną instalację gazową systemu Imberta z wykorzystaniem oryginalnego firmowego wentylatora sygnowanego „S. Piekarski Warszawa” (generator gazu drzewnego wraz z infrastrukturą filtracyjną, chłodzącą i odsmalającą), co pozwala na zasilanie silnika jego pierwotnym, historycznym paliwem (holzgasem).

W toku realizacji projektu jednoznacznie potwierdzono, że muzealny silnik gazowy Zakładów Mechaniczych Sykstus Piekarski jest jedynym znanym i zachowanym egzemplarzem tego modelu na świecie. Fakt ten nadaje zrealizowanemu zadaniu rangę wydarzenia o charakterze przełomowym dla ratowania narodowego i międzynarodowego dziedzictwa technicznego.

Pierwsze publiczne uruchomienie silnika odbyło się 20 września br. na terenie Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu podczas imprezy plenerowej „Wykopki pod wiatrakiem”. Przyciągnęło ono bardzo dużą ilość miłośników dawnej techniki.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego oraz ze środków Województwa Podlaskiego 

Fot. Artur Warchala, Marek Wiśniewski, Piotr Stec